Voor 15.00 uur besteld, dezelfde dag verstuurd
Gratis verzending vanaf €29
Niet goed, geld terug

Pu erh thee (in het Chinees: 普洱茶, pǔ'ěrchá) is een van de zes theesoorten geproduceerd van de bladeren en bladknoppen van de theeplant, Camellia sinensis. In de Westerse wereld wordt het vooral als een onafhankelijke theecategorie beschouwd. Thee deskundigen met een sterke drang richting Chinese thee beschouwen het als onderdeel van de grotere theegroep, genaamd Hei Cha (donkere thee). Pu erh kent een lange geschiedenis, die minstens 1.700 jaar in China teruggaat. De theesoort is zowel los Pu Ehr thee (Mao Cha) als in theeblokken of theetabletten verkrijgbaar. Alle Pu erh komt uit de Chinese Yunnan provincie, en dan met name uit het gebied rond de stad Pu’er. Pu erh thee is over de hele wereld bekend. 

Post-gefermenteerde thee

In tegenstelling tot zwarte, groene, witte of oolongthee worden Pu erh theeën gefermenteerd met behulp van micro-organismen en is het in staat te rijpen, net als wijn. Daarom worden Pu erh theeën ook wel post-gefermenteerde theeën genoemd.

Alle Pu erh thee komt uit de provincie Yunnan en, afgezien van het productieproces, onderscheidt deze theesoort zich ook van de meeste andere Chinese theesoorten. Alle theeën zijn namelijk gemaakt van de Camellia Sinensis. Pu erh thee wordt echter gemaakt van een breedbladige subvariëteit (Camellia sinensis var. Assamica), ook bekend als "Yunnan Dayeh" of Qingmao. De subsoort is inheems aan Yunnan en geldt als een der oudste vormen van de theeplant. De ondersoort is bijzonder geschikt voor de productie van Pu erh thee en na rijping is het in staat om na verloop van tijd een betere smaak te ontwikkelen.

Eeuwenoude theebomen uit Yunnan

De theeplanten in het gebied in Yunnan zijn bomen in plaats van struiken, waarvan sommige honderden jaren oud zijn. Deze oeroude bomen, die je vaak midden in de bossen van Yunnan met hun enorme biodiversiteit aantreft, zijn de beste basis voor de productie van Pu erh thee. De wortels van de oude theebomen halen de waardevolle voedingsstoffen uit het bos-ecosysteem, en de geperste thee die van deze bomen worden gemaakt, is zeer gewild vanwege de complexe gelaagde smaak.

De geschiedenis van Pu erh thee in een vogelvlucht

Pu erh thee wordt uitsluitend geproduceerd in een van de oudste theeteeltprovincies in China, namelijk Yunnan. De provincie Yunnan is gelegen in het zuidwesten van het immense land. Hoewel de populariteit buiten China aan het begin van de 21e eeuw enorm steeg, werd het daarvoor al meer dan een millennium door de Chinezen zelf geconsumeerd.

De oorsprong van Pu erh thee gaat terug tot aan de Ancient Tea Horse Road, toen thee een van de belangrijkste handelsgoederen die met naburige landen en regio's zoals Tibet in de Himalaya werd verhandeld. Op dat moment werd de thee al in gecomprimeerde vorm - als geperste thee - vervoerd van Yunnan naar omliggende plaatsen. Een natuurlijke fermentatie vond plaats in de thee vanwege de omgevingsomstandigheden en de aanwezigheid van bacteriën en microflora in de bladeren, geoogst van de wilde theebomen die groeien in het dichte regenwoud van Yunnan.

Tijdens de Tang-dynastie (618-907 n.Chr.), waarin China vanuit verschillende losstaande (stads)staten werd verenigd tot één natie, had de consumptie van geperste thee al alle uithoeken van het rijk bereikt. Tijdens deze bloei van economische rijkdom en welvaart, werd de theedrinktraditie verfijnd en gevestigd als een eerbetoon, of een belastingsvorm, die aan het keizerlijke hof moest worden afgedragen. In de vorm natuurlijk van theeblokken.

Pas honderden jaren later, tijdens de Ming-dynastie (1368-1644), werd de productie van geperste thee verboden door Chinese keizers. De reden hiervoor was dat de keizers de voorkeur aan de beste losse thee in plaats van aan de theeblokken uit Yunnan. Alleen de voortreffelijkste theeën gemaakt van jonge ongeopende theeknoppen en het eerste jonge theeblad, geplukt in het vroege voorjaar, konden als geldig eerbetoon dienen. Deze plukstandaard (één knop en één blad) staat nog steeds bekend als Imperial tea, een belangrijke theegradatie.

De afschaffing van geperste thee door de Ming-keizers betekende niet dat de productie ervan volledig werd gestop. In Yunnan bleven de inheemse lokale stammen de geperste thee produceren, zowel voor persoonlijke consumptie als voor de handel met Lhasa, de hoofdstad van Tibet.

Tijdens de Qing-dynastie (1644-1911) werden enkele vooraanstaande Pu erh theemerken opgericht in Yiwu. Yiwu is een bergachtig gebied dat bekend staat om zijn hoogwaardige handgemaakte Pu erh theeën, die zowel in China als in Taiwan zeer gewaardeerd werden om hun zachte smaak met fruitige smaaktonen en een zoete, bloemige afdronk.

Verwerking van “Mao Cha”, losse blad Pu erh

Om Pu erh te maken, plukt de theeboer alleen de knoppen of jonge scheuten. Deze bestaan uit zachte knoppen en de eerste een of twee jonge bladeren. Het eerste deel van het productieproces van Pu erh thee, waaronder verhitting en kneuzen, lijkt op dat van groene thee.

De reden dat Pu erh thee haar leven als groene thee start, is dat in die tijd alle theeën die in China werden gemaakt, groene thee waren. Vervolgens werd de thee samengeperst om het te vervoeren en gemakkelijker te bewaren. Het enige verschil was dat de thee werd en wordt gedroogd in de zon en het is dit langere natuurlijke droogproces waardoor eventuele enzymen die in het blad achterblijven een lichte oxidatie veroorzaken en het blad veranderen van heldergroen, zoals bij groene thee, naar een licht bruingroene kleur. Dus de basisthee voor pu erh is gewoon een groene thee die op precies dezelfde manier wordt verwerkt als elke andere groene thee, maar zongedroogd is in plaats van verhit in een pan of wok.

De verhittingsfase (in het Chinees 殺青 sha qing, wat 'vechten of doden van het groene' betekent) is bedoeld om de enzymen te verwijderen en de oxidatie in het theeblad te stoppen. Wanneer we het blad echter in een wok- of pan zouden verhitten, worden alle enzymen gedood die oxidatie mogelijk maken.

Bij de verwerking van groene theeën is het hele proces, inclusief het uiteindelijke drogen, zo snel - het duurt maar een paar uur, dat de enzymen die niet zijn gedood geen tijd hebben om te oxideren.

In het geval van Pu erh worden de theebladeren langzaam gedroogd in het schaduwrijke zonlicht en hebben de overgebleven enzymen veel langer de tijd om lichte oxidatie te veroorzaken. Het drogen in de zon is kenmerkend voor alle Pu erh theeën. De theemeester controleert het vochtgehalte aan de hand van de theebladeren en zo te bepalen of de thee klaar is.

Ten slotte worden alle gebroken of ongeschikte, beschadigde droge bladeren verwijderd. De thee wordt Mao Cha (jonge, raw of ruwe, onverwerkte thee) genoemd. Hoewel dit nog steeds een tussenproduct is voor het maken van Pu erh geperste thee, kan het als losse thee worden verkocht. Eveneens bereid en gedronken als losse thee, op precies dezelfde manier als elke andere losse thee.

Thee persen tot Raw Pu erh

Om Pu erh theeblokken te maken, ook bekend als "Bing Cha", moet de thee eerst nog een aantal stappen doorlopen. Als er geen faciliteiten voor het persen aanwezig zijn bij de boer, zal hij de Mao Cha naar een van de theefabrieken in Yunnan moeten brengen zodat die de geperste theeblokken kunnen maken. Bij zowel de boer als in de fabriek wordt de Mao Cha eerst in een metalen cilindrische vorm met een geperforeerde bodem gestopt. Hierdoor kan er stoom door de thee worden geblazen. Dit verzacht en maakt het theeblad vochtig, waardoor de bladeren elastischer zijn. Hierdoor is verdere vormgeving en persen mogelijk zonder de bladeren te breken. Belangrijk voor de smaakontwikkeling dat juist die heel en intact blijven.

Het standaardgewicht van een traditioneel Pu erh theeblok is precies 357 gram, maar er kunnen theeblokken van elke grootte worden gemaakt. De theemaker weegt de juiste hoeveelheid droge Mao Cha af voordat de bladeren worden gestoomd. Een klein stukje papier genaamd "neifei" (内 飞), dat de merknaam en het jaar van productie aangeeft, wordt tussen de theebladeren geplaatst. In de afgewerkte theeblokken is het licht vergeelde label verweven met de reepjes gedroogde theeknoppen. Hierdoor kun je als koper authentieke Pu erh theeblokken onderscheiden van nagemaakte, goedkopere Pu erh.

Zodra de losse theebladeren vochtig zijn, wordt een katoenen zak over de metalen cilindrische container geplaatst. Door vervolgens het ondersteboven te draaien vallen de zachte bladeren in de zak. De thee wordt vervolgens in de bodem van de zak gedrukt om een plat theeblok te vormen. Het gedraaide, lege bovenste deel van de katoenen zak wordt gebruikt om op de thee mee aan te drukken. Hierdoor ontstaat de kenmerkende holte in het midden van de theeblokken. Zodra een theeblok is gevormd, wordt deze onder een zeer zware steen gelegd (meestal met een gewicht van meer dan 30 kilo) gelegd. Dikwijls klimt een van de fabrieksarbeiders ook nog op de steen zodat zijn lichaamsgewicht ook meetelt. Met de steen en het extra gewicht wordt een theeblok samen geperst tot een volledig ronde schijf. Essentieel in dit proces is dat de theeblokken niet te stevig samen worden gedrukt, omdat een lossere samenstelling van de bladeren luchtcirculatie toelaat en het fermentatieproces vergemakkelijkt wordt. In grotere theefabrieken wordt het persen gedaan met behulp van een hydraulische pers.

De laatste stap is om de thee uit de katoenen zak te halen en deze te laten drogen, en vervolgens in tissuepapier te wikkelen. Het papier zorgt er voor dat het Pu erh theeblok kan 'ademen' en gemakkelijk vocht kan opnemen tijdens de opslag. Een noodzakelijke voorwaarde is voor verdere post-fermentatie. De resulterende thee heet young raw Pu erh thee. De naam in het Chinees is Sheng Cha, wat "ruwe thee" (EN: raw tea) betekent. Omdat het nog geen tijd heeft gehad om te agen en een zachte smaak te ontwikkelen, heeft het vaak de kenmerken en kwaliteiten van groene thee en vertoont het een zekere mate van adstringentie en bitterheid. Na ongeveer 7 tot 10 jaar zal de kleur van de theeblokken iets donkerder worden en beginnen smaaktonen van donker fruit en vanille te ontwikkelen. Dergelijke thee wordt aged raw Pu erh thee genoemd. Hoe langer de thee mag rijpen, hoe donkerder, zachter en honingachtiger de thee wordt.

Net als bij goede wijnen hangt de waarde van een aged raw Pu erh thee voor een groot deel af van de kwaliteit, de theebladeren en hun herkomst. Hoe langer de pu erh wordt opgeslagen, hoe hoger de waarde en de prijs. Een handgemaakte, artisanale Pu erh thee gemaakt van hoogwaardige theebladeren kan tientallen jaren of zelfs honderden jaren agen, waarmee de smaak alleen maar verbetert. Dit geeft natuurlijk een uiterst zeldzame en kostbare thee.

Ripe Pu erh - een betaalbaar alternatief voor Sheng cha

Met het begin van de industriële revolutie in China in de jaren '60 werden mechanische landbouw- en theeproductietechnieken meer en meer toegepast. Op grote schaal werd raw Pu erh thee geproduceerd in enkele van de meest gerenommeerde fabrieken in Yunnan, zoals Menghai Tea Factory en Kunming Tea Factory.

In 1972, als antwoord op een groeiende vraag naar de beperkte hoeveelheden dure, arbeidsintensieve Pu erh theeën, is een nieuwe methode van Pu erh-fermentatieproces bedacht. Hierdoor konden de theebladeren veel sneller fermenteren, waardoor de kosten van de thee lager werden en meer in een kortere tijd kon worden geproduceerd.

Wat bedoeld was als een alternatieve manier om Pu erh theeën te post-fermenteren, veranderde in een totaal nieuwe manier om Pu erh thee te produceren. De nieuwe manier omvatte een proces genaamd "wo dui", wat nat-stapelen betekent. Een thee die volgens deze methode wordt geproduceerd, wordt cooked, ripened of ripe Pu erh (Shu Cha) genoemd. Om Shu Cha (rijpe) Pu erh te produceren, wordt Mao Cha niet gestoomd, maar opgestapeld, besproeid met water en bedekt met een doek of plastic folie. De temperatuur in de stapel thee begint al snel te stijgen (door het fermentatieproces), wat het begin van het versnelde fermentatieproces aangeeft. Waar Sheng Cha Pu erh jaren nodig heeft om de fermentatie te laten plaatsvinden, fermenteert Shu Cha Pu erh in slechts een paar weken of maanden.

Hoewel de smaak van de Ripe Pu erh thee nooit het niveau van complexiteit van Raw Pu erh kan evenaren, is het nog steeds een goede thee om van te genieten, vol aardse, hout en natte bostonen. Smaaktonen die het resultaat zijn van chemische veranderingen veroorzaakt door schimmels en bacteriën tijdens het fermentatieproces.

Pu erh thee bewaren

Als algemene regel geldt dat alle theeën luchtdicht en uit de buurt van hitte, direct zonlicht, vocht en sterke geuren moeten worden gehouden. De ongunstige bewaarcondities kunnen de smaak van thee nadelig beïnvloeden. Externe ongewenste factoren leiden vaak tot thee met een saaie en doffe smaak. De kwaliteit van de thee wordt hierdoor aanzienlijk minder. Thee neemt gemakkelijk vocht en sterke geuren op. Het wordt dan ook ten zeerste aanbevolen om kwaliteitsthee in een luchtdichte verpakking te bewaren, zodat de smaakeigenschappen en aromatische verbindingen zo lang mogelijk behouden blijven. Blootstelling aan lucht, hitte en direct zonlicht zal ook een negatief effect hebben op thee en zal snel smaak verliezen.

De meeste van bovenstaande tips zijn ook van toepassing op het bewaren van Pu erh thee; er zijn echter bepaalde variaties op de algemene regels vanwege het feit dat pu erh thee na fermentatie smaak blijft doorontwikkelen.

Pu erh thee-experts maken onderscheid tussen twee bewaarcondities voor Pu erh thee: nat bewaren en droog bewaren. Traditioneel, toen de geperste thee zijn weg nog naar Tibet vond door de dichte en mistige Yunnan-bossen langs de oude Ancient Tea Horse Road, versnelde de regenval en hoge luchtvochtigheid het rijpingsproces van de thee. Daarom werd aangenomen dat Pu erh thee veel vocht nodig heeft om snel te fermenteren. De verhoogde luchtvochtigheid in pakhuizen in Hongkong, waar veel van de thee werd opgeslagen voor handel met andere theehandelaren in China en de rest van de wereld, werd daarom als de ideale opslagmanier van Pu erh thee beschouwd.

Aan de andere kant is er "droog bewaren", een relatief nieuw concept in de lange geschiedenis van Pu erh thee. Droog bewaren is tegenwoordig de gangbare manier voor de grote theefabrieken in Yunnan, waar een constante, maar lagere luchtvochtigheid wordt gehandhaafd en strikt wordt gecontroleerd door de theeproducent. De vochtigheid is vereist voor micro-organismen om zich te kunnen vermenigvuldigen en complexe veranderingen in de samenstelling en smaak van de thee te veroorzaken. De zuurstof helpt op zijn beurt om chemische reacties te creëren met behulp van enzymen die de adstringentie omzetten in een zachte en zoetere smaak. Onder deze omstandigheden rijpt Pu erh thee veel langzamer en hebben unieke en heerlijke smaken meer kans om zich op natuurlijke wijze in het theeblad te ontwikkelen.

Raw Pu erh bewaren

Raw Pu erh is een heel bijzondere variant, van de al even bijzondere theesoort Pu erh. Het ondergaat een natuurlijk en langzaam post-fermentatieproces waardoor de smaak na verloop van tijd verbeterd. De bewaarcondities hebben invloed op het rijpingsproces en versterken, indien correct uitgevoerd, de smaak en het aroma van de thee. Het is niet wenselijk om Pu erh thee in een afgesloten, luchtdichte zak of container te bewaren, omdat zonder vocht of luchtcirculatie het fermentatieproces niet correct verloopt. Om Pu erh op natuurlijke wijze te laten rijpen, heeft het een bepaalde hoeveelheid warmte nodig, evenals zuurstofbron en een gecontroleerde luchtvochtigheid, idealiter variërend van 70 tot 80%. Het is raadzaam om Pu erh thee te bewaren, verpakt in hetzelfde papier als waarin het de fabriek heeft verlaten, en in een kartonnen doos of een houten kist. De transformatie van raw Pu erh in een gerijpte Pu erh thee verloopt heel langzaam. Om te testen hoe de smaak zich ontwikkeld is om voorzichtig van tijd tot tijd een kleine hoeveelheid van de samengeperste theebladeren af te breken met een speciaal theemes, en het te ervaren. In wezen ontdek je hoe de smaak in de loop van de tijd geleidelijk veranderd en hoe nieuwe zoete, fruitige tonen naar voren komen, die de infusie weer complexer maken. Losse Pu erh thee, die snel in populariteit toeneemt, vooral die van oude theebomen, vereist vergelijkbare bewaarcondities. Ongeglazuurde Yixing-kleibakjes zijn ideaal voor het bewaren van Pu erh thee, vanwege hun unieke poreuze samenstelling.

Gerijpte Pu erh bewaren

De eigenaardigheid van een gerijpte, in een stapel gefermenteerde Pu erh thee is dat deze tijdens de verwerking al het maximale fermentatiestadium heeft bereikt en dat de karakteristieke aardse smaak niet veel zal veranderen met het verder verstrijken van de tijd. Hoewel de smaak op een bepaald moment zal afnemen, kan het toch langer worden bewaard dan andere theesoorten, zoals groene thee of oolongs. Over het algemeen wordt gerijpte Pu erh niet langer dan een decennium bewaard. Het is daarom prima om een gerijpte losse Pu erh thee in een luchtdichte verpakking te bewaren, terwijl voor gerijpte Pu erh theetheeblokken juist een houten kistje het meest geschikt is.

Hoe Pu erh thee zetten?

Pu erh is altijd een inherent onderdeel geweest van de Chinese theeceremonie. Het is het allerlekkerst gezet in Gongfu-stijl. Theezetten in Gongfu-stijl is een bepaalde manier van theezetten, de term betekent letterlijk "thee maken met vaardigheid". Deze specifieke manier van thee zetten wordt al meer dan een eeuw in China gebruikt.

Gongfu-stijl, ook wel Kung Fu genoemd, bestaat uit het maken van meerdere korte infusies, en elk wordt langzaam genuttigd om de thee te kunnen bewonderen (uiterlijk, zowel gezet als zonder water) en optimaal te kunnen te genieten van de smaaknuances die met de infusies veranderen. Omdat Pu erh zo'n bijzondere en unieke thee is, ontrafelen de kwaliteiten en smaakcomplexiteit geleidelijk bij elk aftreksel, beginnend met aardse of houtachtige tonen die dan vaak veranderen naar fruitig en zoetig.

De termen, 'cha qi' (茶 氣), wat 'vitale energie van thee' betekent, en de intense, aanhoudende zoetheid die aan het einde als nasmaak wordt waargenomen, 'hui gan' (回 甘), worden gebruikt om een hoogwaardige Pu erh thee te beschrijven.

Yixing theepotten worden beschouwd als het beste theeservies voor het zetten van Pu erh thee. Hun unieke minerale samenstelling maakt ze extreem poreus en helpt de smaak van thee vast te houden en te versterken. Verder hebben ze het vermogen om warmte vast te houden wat ze ideaal maakt voor het zetten van thee.

Stappenplan voor theezetten in Gongfu-stijl

1. Type water

Water speelt een sleutelrol bij de bereiding van thee. Bronwater of gefilterd water wordt beschouwd als het meest geschikt voor het zetten in Gongfu-stijl en kwalitatieve thee in het algemeen. Schoon, helder en vers water helpt om de ware smaak van thee naar voren te toveren. Waterverontreiniging zoals kalk en mineralen, beïnvloeden de intensiteit en smaak van thee, waardoor een ongewenste geur of smaak aan de thee kan ontstaan.

2. Hoeveelheid thee

De hoeveelheid thee dient over het algemeen hoger te zijn dan wordt geadviseerd in de richtlijnen voor thee zetten in het Westen. Anders kan de smaak van de thee te subtiel en licht zijn vanwege de korte zettijd. De geschatte water-tot-bladverhouding is ongeveer 1/20 - 1 gram thee per 20 gram / ml water. De uiteindelijke hoeveelheid hangt echter af van de eigenschappen van elke specifieke Pu erh thee en de persoonlijke voorkeur.

3. Watertemperatuur

  • Jonge Sheng Pu erh: 90-95 ºC
  • Aged Sheng Pu erh: 95 ºC
  • Gerijpte Pu erh: 100 ºC

Omdat het kernelement voor de productie van Pu erh thee fermentatie is, is het sterk aan te raden om de theebladeren een of twee keer te (schoon)spoelen met hetzelfde type water op dezelfde temperatuur dat zal worden gebruikt om de infusie te bereiden. Doe dit voordat de eerste 'echte' infusie klaar wordt gemaakt.

4. Zet- of infusietijd

De 1e (en 2e) infusie zijn dus niet bedoeld om te drinken. Het doel van deze infusie is om eventuele onzuiverheden weg te spoelen die zijn ontstaan tijdens het productie- en postfermentatieproces. Het is ook bedoeld om "de theebladeren wakker te maken", aangezien het moeilijk is om de componenten uit de bladeren te halen tijdens de eerste korte infusie. De eerste en tweede infusietijd duren slechts 5 of 10 seconden.

De 3e infusie kan tussen de 10 en 20 seconden duren.

Voor elke volgende infusie neemt de infusietijd geleidelijk toe, waarbij elke nieuwe infusie 10 tot 20 seconden langer duurt dan de vorige. Een hoge kwaliteit Pu erh thee gezet middels Gongfu-stijl kan 10 tot 15 korte infusies geven.